Jedną z najgorszych wiadomości, jakie można usłyszeć na lotnisku, jest informacja o dużym opóźnieniu lub – co gorsza – całkowitym odwołaniu lotu. Na szczęście nie zdarza się to bardzo często. Linie lotnicze i lotniska dysponują obecnie zaawansowanymi systemami pozwalającymi na wykonywanie operacji lotniczych również przy niesprzyjającej pogodzie. Są jednak sytuacje, w których bezpieczeństwo pasażerów i załogi wymaga opóźnienia, przekierowania lub odwołania rejsu.
Co właściwie musi się wydarzyć, aby pogoda uniemożliwiła start samolotu? Jakie warunki atmosferyczne są najgroźniejsze dla ruchu lotniczego?
Czy samoloty mogą latać podczas złej pogody?
Nowoczesne samoloty pasażerskie projektowane są z myślą o pracy w bardzo różnych warunkach pogodowych. Deszcz, zachmurzenie, umiarkowany wiatr czy niska temperatura same w sobie zazwyczaj nie oznaczają konieczności odwołania lotu.
Samoloty oraz ich załogi są również przygotowane na występowanie turbulencji. Piloci korzystają z aktualnych danych meteorologicznych, radarów pogodowych i informacji przekazywanych przez kontrolę ruchu lotniczego. Pozwala to omijać najbardziej niebezpieczne obszary.
EASA wymienia wśród zagrożeń wymagających odpowiednich procedur m.in. burze, intensywne opady, oblodzenie, silne podmuchy i wiatr boczny, uskoki wiatru oraz ograniczoną widzialność.
Sama „zła pogoda” nie oznacza więc automatycznie odwołania lotu. Decydujące znaczenie ma jej intensywność, warunki na konkretnym lotnisku, możliwości danego samolotu oraz obowiązujące procedury bezpieczeństwa.
Burze – jeden z największych problemów w lotnictwie
Szczególnie niebezpieczne mogą być silne burze. Towarzyszą im intensywne opady, wyładowania atmosferyczne, gwałtowne zmiany kierunku i prędkości wiatru oraz silne pionowe ruchy powietrza.
Nie oznacza to, że każdy lot zostanie odwołany, gdy nad lotniskiem pojawi się burza. Często samolot po prostu oczekuje na poprawę warunków albo zmienia trasę.
Jeżeli jednak burza znajduje się bezpośrednio nad lotniskiem lub w jego najbliższej okolicy, liczba możliwych startów i lądowań może zostać ograniczona. FAA wskazuje, że samoloty zbliżające się do lotniska podczas burzy mogą otrzymać polecenie zmniejszenia prędkości albo oczekiwania do czasu poprawy warunków.
W skrajnej sytuacji prowadzi to do wielogodzinnych opóźnień, przekierowania samolotów na inne lotniska, a następnie odwoływania kolejnych rejsów.
Silny i porywisty wiatr
Kolejnym czynnikiem wpływającym na funkcjonowanie lotniska jest wiatr. Znaczenie ma nie tylko jego prędkość, ale również kierunek oraz siła porywów.
Szczególnym problemem jest silny wiatr boczny, czyli wiejący w poprzek drogi startowej. Każdy typ samolotu ma określone ograniczenia dotyczące warunków, w których może bezpiecznie wystartować lub wylądować.
Nie istnieje więc jedna uniwersalna prędkość wiatru, po przekroczeniu której wszystkie loty zostają automatycznie odwołane.
W niektórych przypadkach możliwe jest wykorzystanie innego pasa startowego. Jeżeli warunki są zbyt trudne, samolot może również oczekiwać na ich poprawę lub zostać skierowany na lotnisko zapasowe.
Mgła i bardzo słaba widoczność
Gęsta mgła jest jednym z powodów, dla których pasażerowie mogą spotkać się z opóźnieniami.
Nowoczesne lotniska i samoloty mogą wykonywać operacje przy bardzo ograniczonej widzialności, wykorzystując odpowiednie systemy podejścia i lądowania. Nie oznacza to jednak, że można bezpiecznie lądować przy dowolnej widoczności.
W lotnictwie obowiązują określone minima, a możliwość wykonania operacji zależy m.in. od wyposażenia lotniska, samolotu oraz odpowiednich uprawnień operatora i załogi. W europejskich przepisach operacje przy małej widzialności są objęte szczególnymi wymaganiami.
Dlatego podczas bardzo gęstej mgły może dojść do ograniczenia przepustowości lotniska. Nawet jeżeli część samolotów nadal startuje i ląduje, pomiędzy operacjami mogą być wymagane większe odstępy. Powstające w ten sposób opóźnienia potrafią następnie wpływać na kolejne loty w ciągu całego dnia.
Intensywne opady śniegu i oblodzenie
Zima jest szczególnie wymagającym okresem dla lotnisk. Problemem może być zarówno intensywny śnieg, jak i lód.
Przed startem konieczne może być usunięcie śniegu i lodu z powierzchni samolotu oraz zastosowanie odpowiednich środków przeciwoblodzeniowych. Jednocześnie obsługa lotniska musi zadbać o stan drogi startowej i dróg kołowania.
Jeżeli śnieg pada bardzo intensywnie, przygotowanie samolotów trwa dłużej. W rezultacie nawet czynne lotnisko może obsługiwać mniej operacji niż zazwyczaj.
Problemy zaczynają się kumulować – jeden opóźniony samolot może później spowodować opóźnienie kolejnego rejsu wykonywanego przez tę samą maszynę.
Marznący deszcz
Szczególnie trudnym zjawiskiem jest marznący deszcz. Woda może szybko zamarzać na powierzchniach, powodując oblodzenie.
W takich warunkach konieczne są dodatkowe działania związane z odladzaniem samolotu oraz utrzymaniem odpowiedniej przyczepności nawierzchni lotniska.
Jeżeli nie można zagwarantować wymaganych warunków bezpieczeństwa, operacje mogą zostać czasowo ograniczone lub wstrzymane.
Huragan, tornado i ekstremalne zjawiska pogodowe
Do najbardziej oczywistych przyczyn odwoływania lotów należą ekstremalne zjawiska pogodowe.
Huragan, tornado, gwałtowna powódź czy bardzo silna burza mogą doprowadzić do czasowego zamknięcia lotniska lub znacznego ograniczenia jego działalności.
W takich przypadkach problemem nie jest wyłącznie możliwość wystartowania samolotu. Zagrożone może być funkcjonowanie całej infrastruktury – dróg dojazdowych, terminali, systemów energetycznych czy obsługi naziemnej.
Jeżeli prognozy odpowiednio wcześnie wskazują na wystąpienie ekstremalnych zjawisk, przewoźnicy mogą zdecydować o odwołaniu rejsów jeszcze zanim pogoda rzeczywiście się pogorszy.
Pył wulkaniczny
Rzadkim, ale bardzo poważnym zagrożeniem jest pył wulkaniczny.
Drobne cząsteczki wyrzucane podczas erupcji mogą przedostać się na duże wysokości i być przenoszone przez wiatr na setki, a nawet tysiące kilometrów. Pył stanowi zagrożenie dla silników oraz innych elementów samolotu.
Dlatego zamknięcie przestrzeni powietrznej może dotyczyć również obszarów znajdujących się daleko od miejsca erupcji. EASA uwzględnia pył wulkaniczny wśród zjawisk pogodowych i środowiskowych wymagających specjalnych procedur bezpieczeństwa na lotniskach.
Dlaczego jeden odwołany lot powoduje kolejne problemy?
Warto pamiętać, że samoloty pasażerskie wykonują w ciągu dnia kilka rejsów.
Wyobraźmy sobie samolot, który rano ma polecieć z Katowic do Londynu, następnie z Londynu do innego miasta, a wieczorem ponownie wrócić do Katowic.
Jeżeli pierwszy lot zostanie opóźniony o kilka godzin z powodu burzy, zaburzony zostaje cały harmonogram. Dochodzą do tego ograniczenia czasu pracy załóg, dostępność stanowisk postojowych oraz tzw. slotów lotniskowych.
Dlatego może zdarzyć się sytuacja, w której w miejscu naszego wylotu świeci słońce, a mimo tego na tablicy pojawia się informacja o dużym opóźnieniu. Przyczyna problemu może znajdować się setki lub nawet tysiące kilometrów dalej.
Kto decyduje o odwołaniu lotu?
Decyzja nie sprowadza się do prostego stwierdzenia, że „pilot nie chce lecieć, bo pada”.
Na operację wpływają linia lotnicza, załoga, służby kontroli ruchu lotniczego, zarządzający lotniskiem oraz obowiązujące procedury i ograniczenia techniczne.
Operator lotniska musi posiadać procedury pozwalające ograniczać ryzyko podczas m.in. burz, silnego wiatru czy intensywnych opadów. Jeżeli jest to konieczne dla bezpieczeństwa, operacje na drodze startowej mogą zostać wstrzymane.
Czy deszcz może spowodować odwołanie lotu?
Zwykły deszcz zazwyczaj nie stanowi powodu do odwołania rejsu.
Problem pojawia się, gdy opady są wyjątkowo intensywne i towarzyszą im inne niekorzystne zjawiska – burza, silny wiatr, bardzo ograniczona widoczność czy ryzyko wystąpienia uskoku wiatru.
Podobnie wygląda sytuacja ze śniegiem. Sam fakt, że pada śnieg, nie oznacza zamknięcia lotniska. Znaczenie ma intensywność opadów i możliwość utrzymania samolotów oraz infrastruktury w stanie pozwalającym na bezpieczne wykonywanie operacji.
Bezpieczeństwo jest zawsze najważniejsze
Dla pasażera opóźnienie lub odwołanie lotu może oznaczać zmianę planów, utratę rezerwacji czy konieczność spędzenia dodatkowych godzin na lotnisku. Warto jednak pamiętać, że decyzje związane z pogodą podejmowane są przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa.
Lotnictwo jest przygotowane na deszcz, śnieg, mróz, wiatr, turbulencje i ograniczoną widoczność. Dopiero odpowiednia intensywność zjawiska lub połączenie kilku niekorzystnych czynników może doprowadzić do wstrzymania operacji.
Dlatego przed wyjazdem na lotnisko warto sprawdzić nie tylko pogodę, ale przede wszystkim aktualny status swojego rejsu. Jeśli prognozowane są burze, intensywne opady śniegu, bardzo silny wiatr lub inne ekstremalne zjawiska, najlepiej regularnie kontrolować komunikaty przewoźnika.
Odwołany lot jest bez wątpienia dużym utrudnieniem. Jeżeli jednak warunki atmosferyczne stają się zbyt niebezpieczne, kilka dodatkowych godzin oczekiwania jest zdecydowanie lepszym rozwiązaniem niż podejmowanie niepotrzebnego ryzyka.